Geschiedenis rhönradturnen

Het ontstaan

In de tijd van de illegale bezetting van het ruhrgebied werden er door de bezettingsmacht veel ambtenaren en burgers gearresteerd die zicht tegen de separatistische inspanningen in Pfalz draaiden. Zo kwam ook Otto Feick, geboren in het Westfalense Reichenbach, in hechtenis. Een Frans militair hof veroordeelde hem voor spionage tot anderhalf jaar gevangenisstraf.

In zijn cel herinnerde hij een voorval uit zijn kinderjaren, hoe hij met een wiel ongeschonden van een berg afrolde. Dit wiel was gemaakt in grootvaders smederij doormiddel van twee hoepels van houten vaten, verbonden met dwarsstangen. Hij kwam op het idee om na zijn gevangenistijd het wiel tot een waardevol turntoestel te maken.

Na het uitzitten van zijn straf vertrok Feick naar de verblijfplaats van zijn vrouw in Schönau aan de Brend waar hij een werkplaats voor metaalbewerking opende. In 1924/25 lukte het hem, na diverse pogingen, een turnwiel in elkaar te zetten. Dit wiel gaf hij de naam rhönrad, vernoemt naar de omgeving waarin hij woonde. Op 8 november 1925 vroeg hij een octrooi (nr. 442.057) aan en was het rhönrad officieel “geboren”. Op dat moment profiteerde alleen de Schönauer dorpsjeugd van de vertoning van dit gymnastiek toestel aan het publiek. Om alle mogelijkheden uit te putten, ontwierp Feick samen met zijn medewerker Gustav Janz naast het tegenwoordig gebruikte “universeel-rad” ook nog drie andere soorten raderen.

Het universeel-rad bestaat uit 2 grote stalen buizen die door middel van zes verbindingsstangen op een afstand van ongeveer 50cm worden samengehouden. Dit rad wordt op het moment door het gros van de verenigingen gebruikt.

Een variant op het universeel-rad is het “exzelsior-rad”, het is lichter en de dwarsstangen hebben slechts tweederde van de afstand van elkaar. Door deze aanpassingen kan het rad sneller door een overhellende situatie en kan het gebruikt worden voor bijv. het spiralen en slingervluchten.

Het “dreia-rad” bestaat uit een universeel-rad met een enkeldwars rad in het midden. Anders dan het globus-rad kan het maar door drie personen tegelijk gebruikt worden. Het enkeldwars rad is ook verwijderbaar, zodat men een normaal universeel-rad overhoudt.

Als laatste is er het “globus-rad” welke erg lijkt op het dreia-rad. Het globus-rad is opgebouwd uit twee universeel raderen en biedt ruimte aan vijf personen op hetzelfde moment. Het rad kan als een bal in alle richtingen bewegen.

De opkomst en de val van het nieuwe sporttoestel

De moeilijkste taak voor Otto Feick was het bekend krijgen van zijn nieuwe sporttoestel. Hij nam het rhönrad mee naar Würzburg waar hij samen met een aantal sporters, spoorwegbeambten en de “Turn en Sportbond” een demoploeg oprichtte waarmee hij demonstraties begon te geven. In 1927 werd Feick uitgenodigd in Engeland om het rhönrad te tonen aan Engelse vliegers. In 1928 stelde hij het rhönrad voor in Frankrijk waarna hij nog enkele andere Europese landen aandeed. In 1929 reisde Feick met zijn rhönrad af naar Amerika waar het rad een nieuwe sensatie werd. In 1930 vond de eerste internationale wedstrijd plaats in Bad Kissingen welke tevens de basis zou gaan vormen voor latere internationale competities. De winnaar van dit toernooi was de in Bad-Neustädter geboren Josef Brand bij de heren, en Fini Weimer uit Würzburg bij de vrouwen . Tevens vonden in dat jaar in Würzburg de eerste Duitse rhönrad wedstrijden plaats, waaraan alleen 50 deelnemers uit Würzburg deelnamen Voor het 10 jarig bestaan werd in de Berlijnse "Wintertuin" eenmalig een bijzondere demonstratie gegeven.

In 1932 werden van 4 tot 7 augustus op Schiphol “rhönwiel”-demonstraties gegeven. Samen met de uitvinder van het rhönrad lieten vier meisjes en twee jongens van de Würzburg er Münsterschule deze sport zien. In Duitsland waren op dat moment ongeveer 340 verenigingen die deze sport beoefenden. De luchthaven Schiphol heeft na de demonstratie een tweetal rhönraderen aangeschaft om hier publiek mee aan te trekken. Enkele jaren later werden deze toestellen voor 100 gulden (ongeveer 45 euro) verkocht aan twee verenigingen die zo gek waren om er een te kopen.

In 1937 vond er een demonstratie plaats in het olympisch stadion van Berlijn. Hieraan deden 120 rhönradturners mee. Na deze demonstratie nam de interesse in het rad vanuit andere landen toe. In 1940 verscheen een bericht in de krant dat er wereldwijd 20.000 rhönraderen waren. In de 2 e Wereldoorlog kreeg het rhönrad helaas zoveel negatieve publiciteit dat het compleet tot een stop kwam.

De wederopbouw zonder de uitvinder

Na de oorlog begint het rhönradturnen aan een nieuwe opleving, in Berlijn en Beieren begon men als eerste weer met trainen. Het rhönradturnen werd vanaf nu als een gelijkwaardige tak van turnen gezien door de turnfederatie. Het duurde echter nog tot 1959 tot het rhönradturnen ook officieel werd opgenomen. Vanaf die tijd werden in Duitsland regionale en landelijke kampioenschappen gehouden. Otto Feick maakte helaas niet de volledige erkenning van zijn uitvinding mee, hij stierf op 17 oktober 1959 in Schönau. Ter gelegenheid van het 50-jarig jubileum werd in 1975 in Schönau een rhönrad gedenkteken opgezet. Tevens is het rhönrad te zien in het stadswapen van Schönau.

Het rhönrad betreed opnieuw het internationale stadium

Een nog grotere populariteit van het rhönrad ontstond in de jaren '80 met de Gymnaestrada in 1982 te Zürich (Zwitserland) en in 1987 in Herning (Denemarken) waar de basis werd gezet voor het internationale rhönrad werk. De Duitse rhönrad showgroep DTB wekte internationaal zeer veer interesse op, waardoor onder andere het rad terechtkwam in Israël, Japen, Amerika en een groot aantal Europese landen. In 1990 werd in Taunusstein de eerste Europese “rhönradcup” georganiseerd waaraan 8 landen deelnamen. De officiële Europese Kampioenschappen vonden 2 jaar later in Zwitserland plaats.

Na de oprichting van het Internationale Rhönradturn Verbond in 1994 in Zwitserland werden er plannen gemaakt voor het 1 e Wereld Kampioenschap rhönradturnen. Deze vond in 1995 plaats in Den Helder (Noord-Holland). Japan, de VS, Israël, Engeland, Frankrijk, Noorwegen, Zweden, Nederland en Zwitserland bieden op dit moment naast de Duitsers sterke rhönradturners. Het IRV blijft constant nieuwe wijzigingen doorvoeren, zo werd in 1997 bepaald dat bij de Wereldkampioenschappen in Antwerpen een oefening op muziek verplicht zou zijn. Sinds 1998 worden er vrije oefeningen op muziek geturnd en worden er niet meer alleen punten voor de uitvoering en moeilijkheidsgraad gegeven maar ook voor de muziek en presentatie.

Wordt vervolgd…